Voorkomen
Echte huiszwam kan overal in het gebouw voorkomen in combinatie met metselwerk en hout, beton, vulmiddel, isolatie, enz. Besmetting met Echte huiszwam ontstaat typisch in verband met lekkages in dakbedekkingen, versleten dakgoten en -afvoeren, lekkende putten en bij indringing van grondvocht.
Zodra de huiszwam eenmaal is begonnen, kan deze met behulp van zijn speciale draadvormige mycelium water over grotere afstanden opnemen en transporteren, waardoor nieuwe delen van de constructie worden bevochtigd. Hierdoor kan hij zijn groei voortzetten en zich na verloop van tijd verspreiden van kelder tot zolder. Echte huiszwam kan zich ver uitbreiden in de verborgen constructiedelen van een gebouw, bijvoorbeeld achter panelen, in spouwmuren, in de voegen van metselwerk, achter de ingemetselde balklaaglijst, enzovoort, voordat een aantasting wordt ontdekt. De echte huiszwam vormt oxaalzuur om de harde celwand van houtcellen, bestaande uit hemicellulose, af te breken, zodat deze toegang krijgt tot de cellulosevezels. Om de zuurbalans te reguleren, heeft de zwam kalk nodig uit voegen, bakstenen, pleisterwerk of minerale wol, ja zelfs polyurethaanschuim.
De echte huiszwam geeft de voorkeur aan stilstaande, vochtige lucht, een houtvochtgehalte tussen 20 en 30 % en een temperatuur onder ongeveer 25 °C. De groei stagneert wanneer de temperatuur boven de 25 °C stijgt, en de schimmel sterft af wanneer de temperatuur boven de 37 °C komt. Daarentegen kan hij zelfs bij het vriespunt groeien.
Echte huiszwam is onder optimale omstandigheden een zeer agressieve houtafbrekende schimmel. Waar andere houtafbrekende schimmels vele jaren nodig kunnen hebben om hout af te breken, wordt bij aantasting door Echte huiszwam vaak totale afbraak van het aangetaste hout binnen enkele maanden waargenomen, zelfs bij zwaar gedimensioneerd hout.
Vruchtlichaam
Vruchtlichamen van echte kelderzwam worden vaak gezien bij aantastingen in gebouwen. Wanneer de vruchtlichamen worden gezien, is de aantasting meestal al ver gevorderd. Hoewel de aantasting zich in donkere constructies bevindt, zoekt het mycelium naar licht, waar het vruchtlichaam wordt gevormd – bijvoorbeeld bij een keldervenster, op traptreden, een plint of rond een tl-buis. Het vruchtlichaam heeft vaak de vorm van een platte schijf, oranje- of cacaobruin in het midden en met een verdikte witte rand eromheen. In sommige gevallen worden ook console-vormingen gezien. De bruinachtige kleur is te wijten aan de vele miljoenen sporen die de kelderzwam produceert om zich voort te planten. Daarom worden vaak bruine tot oranjebruine, stoffige afzettingen rond plinten, panelen enz. waargenomen, achtergelaten door een vruchtlichaam ergens in de constructie.
Mycelium
Bij geheel verse aantastingen is er sprake van een krachtige ontwikkeling van een watachtig, sneeuwwit mycelium, vaak met citroengele druppels. Als het mycelium wat ouder wordt, verandert de kleur naar grijsachtig. Geleidelijk vormen zich dikkere strengen. Bij goed ontwikkelde huiszwamaantastingen ziet men vaak meterlange, potlooddikke strengen. Kenmerkend voor het strengmycelium is dat het bij uitdroging stijf en hard wordt en met een knakje breekt. Strengmycelia van andere houtafbrekende schimmels hebben deze eigenschap niet.
Soms ziet men in plaats van draad-achtig mycelium een grijsachtig, perkamentachtig mycelium, dat in flarden van het hout of metselwerk kan worden getrokken. Dit oppervlaktemycelium wordt meestal gezien aan de onderkant van vloerplanken, achter panelen, enz.
Afbraak
Tijdens de afbraak verliest het hout het grootste deel van zijn gewicht en barst het dwars op de nerf (bruine rot, zie pagina 5) met splijten van 5-10 cm brede splinters als resultaat, vaak vermengd met grijsachtig mycelium en strengen. Zowel het spinthout als het kernhout worden afgebroken.
Bestrijding
Levend mycelium van de Echte Houtszwam kan water transporteren naar een droog gebied in het gebouw en het hout vervolgens verzadigen om het aan te vallen en af te breken.
Het is daarom erg belangrijk om de totale omvang van de schade te bepalen voordat men kan beginnen met de bestrijding van de huiszwamaantasting. Wordt een gebied met een aantasting van de Echte Huiszwam in het gebouw over het hoofd gezien, dan kan de gehele hersteloperatie verspild zijn. Het is daarom noodzakelijk om systematisch de omvang van de aantasting te onderzoeken en op basis daarvan een behandelplan op te stellen. Om ervoor te zorgen dat alle voorkomens van mycelium worden bestreden, wordt een veiligheidszone van 1 meter meegenomen. Het wordt aangeraden om contact op te nemen met een adviesbureau dat gespecialiseerd is in de omvangsbepaling van Echte Huiszwam.